قاعدهء اصلح ، و اينكه انسان مختار است و زمام كارهاى خود را در دست دارد ، وجوب معرفت ، صفات ثبوتى و سلبى خدا ، مسئلهء بداء ، مسئلهء شفاعت ، موضوع وعد و وعيد ، موضوع علم الهى ، مسئلهء نفى رؤيت ، مسئلهء اعجاز قرآن ، وضع كودكان در آخرت ، قضيهء وحى و موضوعاتى كه مربوط به علم كلام است و علماى شيعه در كتابهاى خود آنها را عنوان كرده‌اند . در مسئلهء توحيد صدها كتاب نوشته‌اند ، و تهرانى در كتاب الذريعة در ذيل حرف « ت » به ذكر برخى از آن كتابها پرداخته و بيش از هفتاد مجلد كتاب را به زبانهاى عربى ، فارسى و اردو ؛ در توحيد نام برده است . با وجود اينكه بسيارى از كتب شيعه در توحيد از قلم افتاده است . « 1 » از آثار گرانبهاى شيعه در توحيد . كتاب الاهليلجة معروف به توحيد مفضل است كه مفضل بن عمرو آن را از امام صادق ( ع ) روايت كرده است . اين كتاب كه در سال 1332 هجرى در مطبعهء آداب به چاپ رسيده است يكى از نفايس آثار شيعه و مشتمل بر اسرار توحيد است ، نكات پرارزشى را در بردارد و از لحاظ شمول و جامعيت تمام جوانب مربوط به توحيد ، اسلوبى منحصر به فرد دارد و قلب و عقل را باهم تسليم مطالب خود مىكند . همچنين از آثار جاودان شيعه خطبه‌ها و بيانات جذابى است كه نهج البلاغة در خود جاى داده است و از خطبه‌هاى امام على ( ع ) است . مثل نخستين خطبهء نهج البلاغة كه در ابتداى آن مىفرمايد : اول الدّين معرفته ، و كمال معرفته التصديق به . . . اولين پايهء دين شناختن خدا ، و شناختن كامل او و تصديق و ايمان به او است . همچنين است خطبه‌اى كه مشهور به خطبهء اشباح است « 2 » و خطبه‌اى كه در آن فرموده است : « ايها المخلوق السوى » و خطبه‌اى مخصوص به توحيد كه آن را چنين آغاز فرموده است : ما وحده من كيفه ، و لا حقيقته أصاب من مثله « 3 » هركس چگونگى براى خدا قايل شد او را يكتا ندانسته ، و كسى كه او را تمثيل مىكند حقيقت او را درك نكرده است .

--> ( 1 ) - الذريعة ، ج 4 ، ص 477 - 488 ( 2 ) - اين خطبهء جليل چنين آغاز مىشود : الحمد للّه الذى لا يفره المنع و الجمود و لا يكديه الا عطاء و الجود . . . سپاس خدايى را كه منع و امساك ، مالش را نمىافزايد و جود و بخشش ثروتش را نمىكاهد . . . خطبهء اشباح - : نهج البلاغة با شرح « شيخ محمد عبده » چاپ بيروت ، 1307 ، ص 8 ( 3 ) - نهج البلاغة همان چاپ ، ص 198 ، خطبه‌اى در توحيد .